Locatie: West Vlisterdijk 64, Vlist
Tegenover deze boomgaard aan de Vlist ligt deze zeer brede krukhuisboerderij, die gebouwd is op een kleilaag met daaronder zand. Het heeft de kelder en opkamer aan de zuidzijde. De boerderij wordt nu door de weg geschampt, maar tijdens de bouw in 1597 was hier sprake van een smal zandpad. De boerderij is om economische redenen pal aan de Vlisterdijk gebouwd, zodat men niet ver met de kazen hoefde te sjouwen. Deze lagen in de kaaskamer aan de voorgevel opgeslagen. Via de voordeur werden ze in de schuiten gedragen om op omliggende markten te worden verhandeld. Genoemd jaartal staat in de gevelsteen en hiermee is de boerderij de oudste in de Krimpenerwaard. In deze boerderij is een vloedvloer aanwezig. De voorgevel heeft een 17e-eeuws kruiskozijn onder de wolfskap. In de jaren dertig van de vorige eeuw is een pleisterlaag aangebracht.
In 1980 kreeg de hoeve de naam Tot hier an toe terug. Wat is het geval? De watergang aan de zuidzijde van de boerderij is de molengang van molen De Bachtenaar. Eeuwenlang was deze molengang de scheiding tussen de gemeentes van Vlist en Bergambacht. Vandaar waarschijnlijk dat in oude eigendomsbewijzen steeds de tekst ‘Tot hier an toe’ stond vermeld.
Toekomstplannen
Maar liefst vijf generaties van de familie Rijneveld hebben hier gewoond. Op de boerderij werden koeien en varkens gehouden en in de zomer kaas gemaakt. Tot circa 2020 was er op Tot hier an toe ook een manege, een pensionstal en werden er veulens gefokt. Nu zijn er plannen om levensloopbestendige woningen op deze prachtige locatie te gaan bouwen
Links van de boerderij staat een wipwatermolen. Deze is waarschijnlijk gebouwd in 1714 en verving een eerdere molen uit 1487 op deze plek. De molen diende voor het bemalen van de bijna 3.000 ha grote polder Bergambacht. Het overtollige water werd dan via de Vlist afgevoerd. Daaraan ontleent de molen ook haar naam; het is een verbastering van Bergambachtenaar. De molen heeft een scheprad met een diameter van 6.30 m en kan daarmee het polderwater 1.30 m opvoeren. De wieken hebben een zogenoemde vlucht van 26.9 m en draaien tot pal boven de grond.
Tot mei 1939 was De Bachtenaar onafgebroken in bedrijf. En ook tussen 1941 en 1946 als gevolg van de brandstofschaarste in de oorlog. Daarna namen moderne diesel- en stoomgemalen de taak van bemaling over. De toenmalige gemeente Bergambacht was van 1961 tot 1983 eigenaar van De Bachtenaar. Na de restauratie in 1963 en 1964 was de molen - uiterlijk - weer in redelijke staat.
In 1983 verkocht de gemeente de molen aan de voormalige huurders Herman en Esther Oskam. Van 1983 tot 1988 is de molen volledig gerestaureerd inclusief het gaande werk. Sindsdien kan polder Bergambacht weer met windkracht bemalen worden en voldoet de molen weer aan de wet BWO dat staat voor Beschikbaarheid Waterstaatkundige werken in Oorlogstijd. Vanaf de middeleeuwen tot op heden is deze molenterp dus bewoond. Molen de Bachtenaar is geopend op afspraak en tijdens de landelijke molendag en Open Monumentendag
Het uitgemalen boezemwater van de molen ligt aan weerszijden ingeklemd tussen de boezemkades. Na de molenterp gaat deze over in een dubbele polderkade. Eén kade van polder Bergambacht en één van polder Vlist West. Tussen de molen en de boerderij ligt nog steeds de oude gemeentegrens tussen Bergambacht en Vlist. Vroeger was dit een voetpad - de Vissserskade - van Vlist naar Bergambacht. Tegenwoordig heeft het een natuurbestemming.
Wanneer het goed heeft gevroren volgen de schaatsers met de Molentocht de oorspronkelijke bemaling van het water van polder Bergambacht langs de Bachtenaar, via de boezem naar rivier de Vlist op naar de volgende molenslag: de molens van de Hooge Boezem te Haastrecht. Met het herstel van de 6e molen en de introductie van de calamiteitenpolder bij Het Doove Gat is de tweetrapsbemaling weer operationeel voor bemaling op windkracht. Dat geldt ook voor het polderwater dat molen Bonrepas vanuit de Lopikerwaard in de Vlist pompt.
Grensgeval van Hoogheemraden
Molen de Bachtenaar maakt van Zuid-Hollands polderwater Utrechts water. Het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard en Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden raken mekaar op de bodem van rivier de Vlist. Het water in de rivier hoort echter toe aan de Stichtse Rijnlanden.
Bronnen:
De Krimpenerwaard, Catharina L. van Groningen, 1995
Verlichte proeverijenroute, 2018
Wandelommetje Vlist, 2020
www.molendatabase.nl
