Locatie: Oost Vlisterdijk 1, Haastrecht
Ooit stonden er zeven molens langs de Vlist die de Hooge Boezem vol maalden. In 1914 werden er zes gesloopt. Deze Boezemmolen no.6 hield als enige stand, namelijk als bouwmanswoning. Enkele grote gezinnen hebben hier gewoond en hadden er ook een boerenbedrijf. De flesvormige stenen molen aan de rand van Haastrecht, een rijksmonument, is sinds 2005 eigendom van de Stichting Het Zuid-Hollands Landschap.
Na jaren van restaureren is het gaande werk en het scheprad weer hersteld en zijn er weer wieken gestoken. Ter gelegenheid van die wieken bracht plaatselijke dichter Corie Grootendorst een ode aan de Boezemmolen. Vrijwillige molenaars laten de molen elke zaterdag draaien. En natuurlijk ook op de landelijke molendagen in mei en Open Monumentendagen in september. Binnen vertellen ze je graag over dit machtige werktuig en de rijke historie.
De inspanning om het overvloedig regenwater via de rivieren Hollandsche IJssel en Lek naar zee af te voeren begon al in de 11e eeuw. In de Krimpener- en Lopikerwaard werden grote gebieden ontgonnen en ontwaterd. Het veenriviertje de Vlist voerde toen het overtollige water uit het gebied af naar de Hollandsche IJssel. Echter, met de ontwatering klonk de veenbodem steeds verder in en kon het te veel aan water niet meer op deze manier weggevoerd worden. In de 15e eeuw is toen een speciale bergboezem bij Haastrecht aangelegd: de Hooge Boezem achter Haastrecht. In tijden van wateroverlast kon hier het te veel aan water worden opgeslagen en later, op een gunstig tijdstip, worden afgevoerd naar de Hollandsche IJssel. Dit systeem van tweetrapsbemaling werd hier voor het eerst in Nederland toegepast. Zo ontstond een uniek stuk Holland, al lang voordat Kinderdijk werd ingericht. Op de kade rondom deze boezem bouwden ondernemende Hollanders vanaf 1486 zeven windmolens.
Na de komst van de stoomgemalen werden de houten wipmolens overbodig en gesloopt. De zesde molen, die na tweemaal afgebrand te zijn geweest en in 1874 in steen was herbouwd, bleef als enige met een kale romp over. De plaatsen van de overige zes staan naast het fietspad en zijn herkenbaar aan een paal met een bordje.
Het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden heeft in nauwe samenwerking met eigenaar Zuid- Hollands Landschap tussen 2010 en 2017 het gebied bij de molen opnieuw ingericht en weer opnieuw geschikt gemaakt voor waterberging. In het natste gedeelte staat altijd water. Als de nood aan de man is, kan hier in 48 uur 73.000 kuub water worden opgevangen. Dat is dertig olympische zwembaden vol. In augustus 2014 is voor het eerst deze functie van waterbergingsgebied getest. Dat testen gebeurt sindsdien elke vijf jaar.
In overleg met dit waterschap maalt de molen sinds 2020 weer wekelijks water in een deel van de oorspronkelijke Hooge Boezem
De waterbergingsopgave bleek heel goed samen te gaan met de inrichtingsplannen voor natuurontwikkeling en recreatie. De Hooge Boezem bestaat uit drie verschillende natuurtypen: moeras (het natste deel), wei- en hooilanden. Door maaibeheer probeert het Zuid-Hollands Landschap zogeheten bloemrijke hooilanden te ontwikkelen en daar komen dan de weidevogels op af. Ook de verschillende waterstanden in de zomer en winter zorgen ervoor dat dit gebied in de loop der jaren heel rijk aan planten en dieren is geworden. Duizend jaar oude boomstammen kwamen tijdens de afgravingen naar boven. Ze zijn door het veen goed geconserveerd gebleven. Je ziet ze in het water opploppen. Een fiets- en wandelpad gaat dwars door dit prachtige en waterrijke gebied. Als het nog maar een paar nachten gevroren heeft, werkt de Hooge Boezem als een magneet op schaatsers die van heinde en verre komen. Ze weten dat het natuurijs door de geringe diepte snel dichtvriest en wat is mooier dan schaatsen in de bekende prachtige Hollandse setting met molen en tussen het riet.
In de trektijd zijn regelmatig zeldzame vogelsoorten te vinden in de Hooge Boezem. Het is een van de beste vogelspotlocaties in de Krimpenerwaard. We noemen er een aantal: grutto, kievit, graspieper, tureluur, scholekster, visdiefje, kokmeeuw, fuut, veldleeuwerik, slobeend, rietzanger, bruine kiekendief, waterral, rietgors, blauwborst, lepelaar.
Bronnen:
www.zuidhollandslandschap.nl/boezemmolen
Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden
Gemaal De Hooge Boezem achter Haastrecht, jaarmagazine 2015
Hooge Boezem onder water, ©Moniek Mulder, Snow-white luchtfotografie
Ansichtkaart Boezemmolen no.6, ©Corie Grootendorst en Dotter Design
Verlichte proeverijenroute, 2018
Wandelommetje Vlist, 2020
